در سال های اخیر نگاه به آموزش تغییر کرده و دیگر کمتر کسی باور دارد یادگیری صرفا با نشستن و گوش دادن اتفاق می افتد. یکی از شناخته شده ترین رویکرد های آموزشی که دقیقا بر خلاف آموزش سنتی شکل گرفته، روش تدریس مونته سوری است. روشی که در آن کودک نقش فعال دارد و محیط یادگیری به شکلی طراحی می شود که کنجکاوی طبیعی او را تحریک کند.
در این مقاله به صورت دقیق اما قابل فهم بررسی می کنیم که این روش آموزشی چگونه شکل گرفته، بر چه اصولی استوار است، چه ابزار هایی دارد و چه نقاط قوت و ضعفی در آن دیده می شود. همچنین نگاهی واقع بینانه به امکان اجرای این رویکرد در فضای آموزش آنلاین خواهیم داشت.
خاستگاه و شکل گیری رویکرد مونته سوری
روش مونته سوری توسط ماریا مونته سوری، پزشک و مربی ایتالیایی، در اوایل قرن بیستم معرفی شد. برخلاف بسیاری از نظریه پردازان آموزشی، او کار خود را با مشاهده مستقیم کودکان آغاز کرد، نه با تئوری های ذهنی. مونته سوری در ابتدا با کودکانی کار می کرد که مشکلات یادگیری داشتند، اما خیلی زود متوجه شد که اگر محیط آموزشی درست طراحی شود، اغلب کودکان توانایی پیشرفت دارند. این دیدگاه منجر به تاسیس نخستین مدرسه مونته سوری در سال 1907 شد. موفقیت این مدارس باعث شد این روش به سرعت در کشور های مختلف گسترش پیدا کند و امروزه نه تنها در مدارس حضوری، بلکه در مدل های نوین آموزشی مانند وبینار آنلاین و کلاس آنلاین نیز مورد توجه قرار گیرد.
اصول فکری و مبانی اصلی آموزش مونته سوری
روش مونته سوری فقط مجموعه ای از ابزار یا فعالیت نیست، بلکه یک نگرش کامل به یادگیری است. اصول اصلی این رویکرد عبارتند از:
-
- ۱. تمرکز بر کودک: در این روش، سرعت یادگیری، علاقه ها و نیاز های هر کودک محترم شمرده می شود. کودک مجبور نیست طبق برنامه ای خشک و یکسان با دیگران پیش برود.
- ۲. یادگیری تجربی: اصل مهم دیگر، یادگیری از طریق تجربه مستقیم است. کودک به جای حفظ کردن، با انجام دادن و آزمون و خطا مفاهیم را درک می کند. این اصل حتی در محیط های غیر حضوری هم قابل پیاده سازی است، به شرط آنکه طراحی آموزشی درست انجام شود.
- ۳. آزادی کنترل شده: آزادی کنترل شده نیز از پایه های این رویکرد است. کودک حق انتخاب دارد، اما این آزادی در چارچوبی مشخص اتفاق می افتد تا نظم آموزشی حفظ شود.
این اصول اگر به درستی اجرا شوند، می توانند در بستر هایی مثل کلاسینار، تجربه ای متفاوت از کلاس آنلاین را رقم بزنند.
ابزار ها و وسایل آموزشی
یکی از شاخص ترین ویژگی های این رویکرد، استفاده از ابزار های آموزشی هدفمند است. هر وسیله برای آموزش یک مفهوم خاص طراحی شده و از شلوغی و کاربرد های چندگانه پرهیز می شود.
این ابزار ها معمولا شامل وسایل تقویت حواس، ابزار های مفهومی ریاضی، وسایل مرتبط با زبان و خواندن و نوشتن و همچنین ابزار های آموزش مهارت های زندگی هستند. هدف از این وسایل، درگیر کردن ذهن و دست کودک به صورت همزمان است. کودک با لمس، جابه جایی و مشاهده، مفهوم را درک می کند.
در فضای آموزش دیجیتال، این ابزار ها می توانند به صورت محتوای تعاملی، ویدیو های آموزشی یا فعالیت هایی که کودک در محیط خانه انجام می دهد، بازطراحی شوند. استفاده از بستر هایی که امکان تعامل زنده و نمایش تصویری را فراهم می کنند، در این مسیر نقش مهمی دارد.
ویژگی ها و نقش مربی در آموزش مونته سوری
در جدول زیر نقش مربی در این سیستم و تفاوت آن با سیستم سنتی و آنلاین بررسی شده است:
مزایا و محدودیت های روش مونته سوری
از مهمترین مزایای این روش می توان به تقویت استقلال، افزایش اعتماد به نفس و ایجاد علاقه واقعی به یادگیری اشاره کرد. کودک یاد می گیرد مسئول یادگیری خودش باشد و برای کشف پاسخ ها تلاش کند. این رویکرد همچنین باعث رشد مهارت هایی مانند حل مسئله، تمرکز و تفکر تحلیلی می شود که در بسیاری از مدل های سنتی کمتر مورد توجه قرار می گیرند.
اما این روش بدون چالش نیست. اجرای درست آن نیازمند مربیان آموزش دیده و طراحی محیط مناسب است که می تواند هزینه بر باشد. همچنین همه کودکان با این مدل سازگار نیستند. برخی کودکان به ساختار منظم تر و دستور العمل های مشخص تری نیاز دارند. در آموزش مجازی، اگر تعامل و طراحی فعالیت ها ضعیف باشد، این روش عملا کارایی خود را از دست می دهد و به یک کلاس معمولی تبدیل می شود.
جایگاه مونته سوری در آموزش دیجیتال امروز
با گسترش آموزش غیر حضوری، این سوال مطرح می شود که آیا مونته سوری محدود به کلاس فیزیکی است یا نه. پاسخ این است که اصول این روش می تواند در فضای دیجیتال هم اجرا شود، اما نه به صورت سطحی. نکات کلیدی عبارتند از:
- لزوم تعامل واقعی: کلاس آنلاین زمانی با این رویکرد همخوانی دارد که تعامل واقعی، امکان مشاهده، بازخورد و فعالیت عملی وجود داشته باشد.
- استفاده از ابزار ها: استفاده از امکاناتی مانند تخته تعاملی، ضبط جلسات و ارتباط زنده می تواند فاصله فیزیکی را کمتر کند.
کلاسینار به عنوان یک پلتفرم برگزاری کلاس آنلاین و وبینار آنلاین، ابزار هایی را در اختیار مربیان قرار می دهد که بتوانند آموزش مونته سوری را با کیفیت بالا اجرا کنند، بدون اینکه روح اصلی این روش از بین برود.
سخن پایانی
روش تدریس مونته سوری بیش از آنکه یک تکنیک آموزشی باشد، نوعی نگاه متفاوت به یادگیری است. نگاهی که کودک را موجودی فعال، کنجکاو و توانمند میبیند و به او اجازه می دهد مسیر رشد خود را با ریتم طبیعی اش طی کند. این رویکرد اگر درست اجرا شود، می تواند یادگیری را از یک اجبار به یک تجربه معنادار تبدیل کند.
با این حال، مونته سوری یک نسخه آماده برای همه شرایط نیست. موفقیت آن به عوامل مختلفی مانند مهارت مربی، طراحی محیط آموزشی و شناخت دقیق نیاز های یادگیرنده بستگی دارد. چه در فضای حضوری و چه در آموزش آنلاین، اگر این عناصر به درستی کنار هم قرار نگیرند، نتیجه چیزی جز یک نام زیبا بدون اثر واقعی نخواهد بود.
در نهایت، انتخاب این روش باید آگاهانه باشد، نه صرفا از روی ترند یا تبلیغ. زمانی مونته سوری ارزش واقعی خود را نشان می دهد که به عنوان یک رویکرد جدی و مسئولانه به آموزش نگاه شود، نه یک برچسب آموزشی جذاب.
شروع کلاس بر اساس اصول مونته سوری
در چنین شرایطی، پلتفرم کلاسینار که برای برگزاری جلسات آموزشی طراحی شده است، نقش زیر ساخت را ایفا می کنند تا معلمان با کمترین دغدغه بتوانند کلاس های خود به برگزار کنند.