آیا تا به حال در کلاسی نشسته اید که صدای عقربه های ساعت بلند تر از صدای معلم به گوش برسد؟ کلاسی که در آن همه ساکت هستند و فقط یک نفر متکلم وحده است، دیگر در دنیای آموزش مدرن جایی ندارد. آموزش، یک خیابان یک طرفه نیست؛ بلکه یک اتوبان دو طرفه و پر از تعامل است. یکی از بهترین روش هایی که می تواند گرد و خاک کسالت را از کلاس های درس (چه حضوری و چه مجازی) پاک کند، «روش تدریس بحث گروهی» است.
در این مقاله از بلاگ کلاسینار، قصد داریم به عمق این روش آموزشی شیرجه بزنیم. می خواهیم ببینیم وقتی اجازه می دهیم دانش آموزان یا دانشجویان با هم حرف بزنند، دقیقاً چه اتفاقی در مغز آن ها میافتد. اگر شما معلم، استاد دانشگاه یا مدرس دوره های آزاد هستید، این راهنما نقشه راه شماست تا کلاس هایتان را از حالت سکوت مطلق به یک فضای پویا و پر از ایده تبدیل کنید.
وقتی از «بحث گروهی» حرف می زنیم، دقیقاً از چه چیزی حرف می زنیم؟
بیایید اول یک تعریف شفاف داشته باشیم. خیلی ها فکر می کنند بحث گروهی یعنی اینکه معلم موضوعی را روی تخته بنویسد و بگوید: «خب بچه ها، نظر شما چیست؟» و بعد هر کس هر چه دلش خواست بگوید و کلاس تمام شود. اما این طور نیست.
روش تدریس بحث گروهی (Group Discussion Method) یک استراتژی آموزشی کاملاً ساختار یافته و هدفمند است. در این روش، محوریت کلاس از «معلم» به «فراگیران» منتقل می شود. اینجا دیگر معلم تنها منبع دانش نیست، بلکه نقش یک رهبر ارکستر یا تسهیل گر را بازی می کند.
در این فرآیند، یک موضوع خاص، یک سوال چالش برانگیز یا یک مشکل واقعی مطرح می شود و افراد کلاس در قالب گروه های کوچک یا بزرگ، درباره آن با هم گفتگو می کنند. هدف اصلی در اینجا، رسیدن به یک جواب «بله یا خیر» نیست. هدف، خودِ فرآیند گفتگو است. دانش پذیران یاد می گیرند نظرات خود را بیان کنند، به نظرات مخالف گوش دهند، تحلیل کنند و در نهایت به یک درک مشترک یا راه حل جدید برسند.
این روش به شدت بر پایه تفکر انتقادی بنا شده است. جالب است بدانید که امروزه حتی در بستر یک کلاس آنلاین هم با استفاده از ابزار های پیشرفته، این روش به بهترین شکل اجرا می شود و محدود به کلاس های فیزیکی نیست.
چرا باید کلاسمان را شلوغ کنیم؟ (بررسی مزایای شگفت انگیز این روش)
شاید با خودتان بگویید: «تدریس سنتی که راحت تر است! خودم درس می دهم و می روم.» اما روش بحث گروهی مزایایی دارد که ارزش تمام زحمت هایش را دارد. بیایید ببینیم این روش چه گنجینه هایی را برای شما و شاگردانتان باز می کند:
-
- ۱. تقویت تفکر انتقادی و استدلال: در روش سخنرانی، دانش آموز فقط اطلاعات را «دریافت» می کند. اما در بحث گروهی، او مجبور است اطلاعات را «پردازش» کند و برای نظر خودش دلیل بیاورد.
- ۲. افزایش اعتماد به نفس و مهارت های کلامی: بسیاری از افراد باهوش همیشه ساکت می مانند چون می ترسند اشتباه کنند. در بحث های گروهی کوچک، این ترس می ریزد و آن ها یاد می گیرند که صدایشان شنیده می شود.
- ۳. یادگیری عمیق تر و ماندگار تر: وقتی درباره موضوعی حرف می زنیم و درگیر بحث می شویم، آن موضوع در حافظه بلند مدت ما حک می شود. بحث کردن باعث می شود مفاهیم خشک تئوری، تبدیل به تجربیات ملموس شوند.
- ۴. تمرین دموکراسی و احترام متقابل: در بحث گروهی، افراد یاد می گیرند که می شود با کسی مخالف بود اما به او احترام گذاشت. آن ها صبر کردن برای نوبت صحبت و شنیدن فعال را تمرین می کنند.
- 5. قابل اجرا در پلتفرم های مدرن: یکی از زیبایی های این روش، انعطاف پذیری آن است. اگر شما مدرس یک وبینار آنلاین هستید، فکر نکنید دستتان بسته است. پلتفرم هایی مثل کلاسینار با امکاناتی مثل میکروفون باز برای همه، چت باکس و حتی تقسیم کردن کلاس به اتاق های کوچک تر (Breakout Rooms)، این فضا را دقیقاً شبیه سازی می کنند.
نقشه راه اجرا؛ چطور یک بحث گروهی طوفانی اما منظم راه بیندازیم؟
اجرای این روش مثل راه رفتن روی لبه تیغ است. اگر درست مدیریت نشود، کلاس به بازار شام تبدیل می شود! برای اینکه بحث گروهی شما نتیجه بخش باشد، باید این مراحل را قدم به قدم طی کنید:
گام اول: انتخاب موضوع هوشمندانه
هر موضوعی به درد بحث نمی خورد. موضوع باید چالش برانگیز و چند وجهی باشد. مثلاً به جای «تاریخ جنگ جهانی دوم»، بپرسید «اگر جنگ جهانی دوم رخ نمی داد، جهان امروز چه شکلی بود؟»
گام دوم: گروه بندی و آرایش کلاس
تعداد نفرات هر گروه نباید آنقدر زیاد باشد که عده ای فرصت حرف زدن پیدا نکنند (معمولاً ۵ تا ۷ نفر ایده آل است). در کلاس مجازی مطمئن شوید همه دسترسی صوتی دارند.
گام سوم: تعیین قوانین بازی
قبل از شروع، قوانین را شفاف بگویید: به حرف هم نپرید، نقدِ نظر کنید نه نقدِ نفر، و زمان را رعایت کنید.
گام چهارم: شروع و هدایت بحث (نقش حیاتی معلم)
شما باید مثل یک ناظر هوشیار، بحث را هدایت کنید. اگر بحث از مسیر خارج شد، آن را برگردانید و اگر سرد شد، با یک سوال محرک آتش آن را روشن کنید.
گام پنجم: جمع بندی و نتیجه گیری
بدون جمع بندی، بحث ابتر می ماند. در پایان، نکات کلیدی را (ترجیحاً روی تخته وایت برد یا ابزار تخته هوشمند در پلتفرم کلاسینار) بنویسید.
نیمه خالی لیوان؛ چالش ها و محدودیت ها
هیچ روشی کامل نیست و بحث گروهی هم معایب خاص خودش را دارد که باید حواستان به آن ها باشد:
- قاتل زمان است: بحث کردن زمان بر است. مطلبی که در ۱۰ دقیقه تدریس می شود، در بحث ممکن است ۴۵ دقیقه طول بکشد.
- خطر انحراف از موضوع: بحث ها ذاتاً سیال هستند و ممکن است از موضوع اصلی فاصله بگیرند.
- سلطه گرانِ کلاس: همیشه چند نفر هستند که اجازه نفس کشیدن به بقیه نمی دهند. باید آن ها را کنترل کنید.
- مناسب نبودن برای همه دروس: علومی که پایه حقایق اثبات شده دارند (مثل ریاضی محض) ظرفیت کمتری برای بحث دارند.
اشتباه نگیرید! تفاوت «تدریس مشارکتی» و «بحث گروهی»
خیلی از مدرسان این دو اصطلاح را به جای هم به کار می برند، اما در دنیای تخصصی آموزش، این ها دو ساز متفاوت هستند. جدول زیر تفاوت دقیق آن ها را نشان می دهد:
به زبان ساده تر: اگر به شاگردان بگویید «با هم این پازل را درست کنید»، می شود مشارکتی. اگر بگویید «بیایید صحبت کنیم که چرا تصویر این پازل زیباست»، می شود بحث گروهی.
کلام آخر؛ تکنولوژی در خدمت تعامل
شاید سال ها پیش فکر می کردیم که بحث گروهی فقط مخصوص کلاس های حضوری و دور میز نشستن است. اما تکنولوژی همه چیز را تغییر داده است. امروز، فاصله فیزیکی دیگر مانع گفتگوی فکری نیست. استفاده از ابزار های قدرتمند آموزشی مثل کلاسینار به شما این قدرت را می دهد که همان حس و حال زنده بودن، تعامل و شور و شوق بحث را در فضای مجازی پیاده کنید.
فراموش نکنید که در نهایت، ابزار ها (چه تخته سیاه قدیمی و چه پلتفرم های آنلاین) فقط وسیله هستند. جادوی اصلی در ذهن خلاق شماست که چطور بحث را طراحی می کنید و چطور به شاگردانتان جرأت حرف زدن می دهید.
به دنبال برگزاری کلاسی تعاملی و بدون قطعی هستید؟
اگر می خواهید متد «بحث گروهی» را در کلاس های آنلاین خود بدون دردسر اجرا کنید، به زیر ساختی نیاز دارید که صدای همه را شفاف برساند. کلاسینار با ارائه سرور های قدرتمند BigBlueButton، بهترین فضا را برای گفتگو های آموزشی شما فراهم کرده است.